Pod patronatem kulturaonline.pl
Jesteś w: Strona główna > Artykuły > Czas Motyli: Podróż przez ludzkie serce

Czas Motyli: Podróż przez ludzkie serce

2014-02-05 Janusz Kaczmarek

Powieść Julii Alvarez opowiada o bohaterkach narodowych Dominikany, które zaangażowały się w walkę o obalenie krwawej dyktatury Rafaela Trujillo.

.html
 

Tymi bohaterkami stały się trzy siostry: Patria Mercedes Mirabal, Minerva Mirabal oraz Maria Teresa Mirabal, pochodzące z zamożnej rodziny, która po objęciu władzy przez Trujillo, została z tego majątku ograbiona. Siostry Mirabal, podobnie jak wielu obywateli Dominikany, doszły do wniosku, że dyktaturę, która łamie podstawowe prawa i wolności człowieka i obywatela, należy obalić. Stanęły więc na czele opozycji wobec reżimu, stając się znane jako Las Mariposas, czyli Motyle.

Siostry z powodu swój opozycyjnej działalności, wielokrotnie trafiały do więzienia, gdzie były poddawane fizycznym i psychicznym torturom. Mimo to nie ustępowały w walce podejmując największe ryzyko. Życie, które postawiły na szali, zostało im w końcu odebrane w bestialski sposób 25 listopada 1960. Tego dnia zostały zatrzymane w drodze powrotnej z więzienia, w którym odwiedziły swoich przetrzymywanych mężów. Nieuzbrojone kobiety zaprowadzono na pole trzciny cukrowej i pobite na śmierć.

Literacka opowieść

Julia Alvarez w momencie egzekucji na siostrach Mirabal miała 10 lat i od trzech miesięcy przebywała w Nowym Jorku wraz z rodziną, która podjęła decyzję o ucieczce z Dominikany ze względu na wykrycie przez tajną policję potajemnego spisku, w który był zaangażowany ojciec pisarki.

To tam rodzina Alvarezów dowiedziała się o losie sióstr Mirabal. Wiadomość ta musiała wywołać u nich szczególne poruszenie, biorąc pod uwagę, że taki sam los mógłby z dużą dozą prawdopodobieństwa stać się ich udziałem.

Jednak czynnikiem, który zainspirował Julię Alvarez do napisania "Czasu Motyli", była niesowita odwaga, jaka cechowała poczynania głównych bohaterek jej powieści. Trzeba bowiem mieć na uwadze, że w trakcie panowania Trujillo, najmniejsza oznaka sprzeciwu wiązała się represjami skierowanymi w stronę decydenta, które niejednokrotnie kończyły się śmiercią jego oraz członków jego rodziny. Siostry Mirabal wykazały się zatem niezwykłą odwagą w kontynuowaniu swoich działań na rzecz obalenia reżimu, mimo wielokrotnie stosowanych wobec nich represji łącznie ze świadomością, że mogą w ich wyniku stracić życie.

W poszukiwaniu źródeł tej odwagi autorka zaczęła przy okazji każdej kolejnej podróży do Republiki Dominikańskiej, już po obaleniu reżimu Trujillo, szukać wszelkich możliwych informacji na ich temat. Jednak nigdy nie udało się Alvarez dotrzeć do biografii, która dostarczyłaby wystarczającej ilości informacji, aby wiernie odtworzyć sylwetki sióstr.

"Czas Motyli" odbiega więc od historycznych pierwowzorów, stanowiąc literacką próbę przedstawienia losów sióstr Mirabal oraz ich charakterów w sposób odpowiadający faktom, będąc równocześnie portretem psychologicznym, który ukazuje nam kobiety, a nie narodowe pomniki. Nie można jednak mówić o odbrązowieniu, a ukazaniu sióstr Mirabal z krwi i kości, które dzięki staraniom autorki stały się czytelnikowi bliższe.  

Wyraz buntu

Trudno jest zrozumieć, dlaczego trzy młode kobiety – żony i matki, świadomie przez całe dorosłe życie narażały siebie i swoich bliskich. Alvarez dotyka tego problemu serwując nam w "Czasie Motyli" głęboką i wartościową analizę buntu, który nie może być rozsądny w obliczu poczynań władzy. Dyktatury, która fundamenty swojego funkcjonowania opiera na przemocy, strachu i śmierci. Sprzeciw taki nie będzie również bezpieczny. Można przecież dostać milicyjną pałą, zginąć do kuli, zostać przejechanym przez transporter opancerzony albo czołg; lub spędzić najlepsze lata życia w obskurnym i strasznym miejscu bez okien i drzwi.

A jednak walki sióstr Mirabal udowadnia, że takie ryzyko jest słuszniejsze od pokornego poddawania się władzy, która obywatela traktuję jak baterię napędzającą swoje brutalne rządy, podłe przekonania i krzywe ambicje.

Siostry Mirabal narażając, a ostatecznie poświęcając swoje życie, znacząco przyczyniły się do obalenia surowego dyktatora. Ich śmierć wywołała bowiem wściekłość mieszkańców Dominikany, w wyniku której Trujillo stracił życie niespełna pół roku później.

Autorce "Czasu motyli" należą się słowa uznania za barwne nakreślenie sylwetek sióstr. Główne bohaterki poznajemy już od najmłodszych jako dziewczynki wykazujące się cechami charakteru, które będą miały wpływ na ich dorosłe życie. Historia ta jest natomiast ukazana oczami każdej z nich. Ten zabieg narracyjny umożliwia czytelnikowi poznanie opisywanej historii z różnych punktów widzenia. Ponadto charakterystyka osobowości każdej z sióstr jest wnikliwą analizą psychologiczną koncentrującą się na tej najbardziej osobistej, wewnętrznej sferze uczuć, potrzeb, przekonań, która pozwala czytelnikowi od podszewki zbadać motywacje dla podejmowanych przez główne bohaterki wyborów.

Atutem książki jest także możliwość przyglądania się dorastaniu i dojrzewaniu sióstr w trudnej sytuacji geopolitycznej niosącej przełomowe wydarzenia dla losów kraju. Ukazanie Dominikany lat 50-tych XX-wieku pozwala z kolei na poznanie obyczajowości tamtych czasów, a szerszym kontekście przyjrzenie się społeczeństwu Ameryki Łacińskiej, w którym kobieta ma określoną społeczną rolę.

Powieść Alvarez to zatem nie tylko opowieść o trudnej i niebezpiecznej walce, która kończy się dla głównych bohaterek tragiczną śmiercią. To również stworzona z rozmachem opowieść o potędze rodzinnych więzi, dorastaniu i życiu w atmosferze zniewolenia i strachu.

 Vivan Las Mariposas

Uniwersalność i ponadczasowość opowieści Alvarez ujawnia się za każdym razem, kiedy stawiamy sobie pytanie o granice bohaterstwa, odwagi, rozsądku i wiary w słuszność  walki o własne przekonania.

Dla mnie "Czas Motyli" poza wartościową lekturą na wysokim poziomie literackim,  był przypomnieniem, że historia każdego narodu naznaczona jest tragicznymi wydarzeniami i ma swoich bohaterów. Opowieść Alvarez skłoniła mnie również do refleksji. Ile jest tego typu historii, tyle że nieznanych i nieopowiedzianych, które nigdy nie ujrzą światła dziennego?

"Czas Motyli" niech będzie zatem hołdem złożonym nie tylko siostrom Mirabal, ale wszystkim znanym, jak i bezimiennym bohaterom. Tym,  którzy doświadczyli represji ze strony aparatu władzy w trudnej walce o prawo do bycia człowiekiem.

 W 1999 roku, niespełna czterdzieści lat po brutalnym morderstwie sióstr Mirabal, ONZ ustanowiło 25 listopada Międzynarodowym Dniem Eliminacji Przemocy wobec Kobiet. W oczywisty sposób siostry Mirabal, które walczyły  z jednym tylko tyranem, stały się wzorem i inspiracją dla kobiet walczących z wszelkiego rodzaju niesprawiedliwościami.

Książka ukazała się na polskim rynku nakładem wydawnictwa Black Publishing w przekładzie Barbary Sierdz.


Tekst powstał w ramach programu Praktyka w Kulturaonline.pl. Więcej recenzji, felietonów i relacji na redakcyjnym blogu tutaj.
 







Komentarze
  • Jakkolwiek ustanowienie "Międzynarodowego Dnia Eliminacji Przemocy Wobec Kobiet" jest rzecza wazna,to ciekawe ile osob ma pojecie o istnieniu takiego dnia? W natloku podobnych dat,rzeczy istotne przestaja byc zauwazane.

  • "Kaszmirowa seria" ma szansę stać się bardzo popularna, porusza tematy prawdziwe i bliskie sercu.